By İngilizce öğrenirken cümle kurma becerisini geliştirmek, dilin akıcılığını kazanmada en önemli adımlardan biridir. Cümlelerde bazen eylemi kimin yaptığından çok, eylemin kendisine veya sonucuna odaklanmak isteriz. İşte bu noktada “Passive Voice” yani “Edilgen Çatı” devreye girer. Bu yazımızda, geçmişte yaşanan olayları edilgen bir şekilde ifade etmemizi sağlayan Past Passive yapısını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Bu yapıyı öğrendiğinizde, İngilizce anlatım gücünüzün ne kadar zenginleştiğini göreceksiniz.
Past Passive Nedir?
Past Passive, geçmiş zamanda bir eylemden etkilenen kişi veya nesnenin, eylemi yapan kişiden daha önemli olduğu durumları anlatmak için kullanılan bir cümle yapısıdır. Türkçedeki “yapıldı”, “gönderildi”, “kırıldı” gibi ifadelere karşılık gelir. Odak noktası, işi yapan özne (agent) değil, işten etkilenen nesnedir (object).
Örneğin, “Someone broke the window” (Birisi camı kırdı) cümlesi etken (active) bir cümledir ve eylemi yapan “someone” kişisine odaklanır. Ancak kimin kırdığını bilmiyorsak veya bu bilgi önemli değilse, “The window was broken” (Cam kırıldı) diyerek odağı cama, yani eylemden etkilenen nesneye kaydırırız. İşte bu, Past Passive’in temel mantığıdır.
İngilizce Past Passive Cümle Yapısı
Past Passive yapısında cümle kurmak oldukça basittir. Temel kural, geçmiş zaman yardımcı fiilleri olan ‘was’ veya ‘were’ ile birlikte fiilin 3. halini (Past Participle / V3) kullanmaktır.
Olumlu Cümle Formülü: Özne + was / were + Fiilin 3. Hali (V3)
Peki, ‘was’ mı yoksa ‘were’ mü kullanacağımıza nasıl karar veririz? Bu, cümlenin yeni öznesinin tekil mi yoksa çoğul mu olduğuna bağlıdır:
- Was: I, He, She, It ve diğer tekil öznelerle kullanılır. (Örnek: The car, a book, my friend)
- Were: You, We, They ve diğer çoğul öznelerle kullanılır. (Örnek: The cars, two books, my friends)
Fiillerin 3. hallerini bilmek bu konu için çok önemlidir. Düzenli fiillerde 3. hal, fiilin sonuna “-ed” takısı getirilerek yapılır (play -> played, watch -> watched). Ancak düzensiz fiillerin kendilerine özgü 3. halleri vardır ve bunların ezberlenmesi gerekir (see -> seen, write -> written, build -> built).
Active (Etken) ve Passive (Edilgen) Cümle Karşılaştırması
Aşağıdaki tablo, etken bir cümlenin nasıl edilgen bir cümleye dönüştüğünü daha net anlamanıza yardımcı olacaktır.
| Active Cümle (Etken) | Passive Cümle (Edilgen) |
|---|---|
| Christopher Columbus discovered America. | America was discovered by Christopher Columbus. |
| They built these houses last year. | These houses were built last year. (Bu örnekte olduğu gibi, işaret zamirleri de edilgen cümlenin öznesi olabilir.) |
| Someone stole my wallet. | My wallet was stolen. |
Past Passive Kullanım Alanları
Past Passive yapısını genellikle aşağıdaki durumlarda tercih ederiz:
- Eylemi yapan kişi bilinmediğinde: My car was damaged in the car park. (Arabam otoparkta hasar gördü. – Kimin hasar verdiğini bilmiyoruz.)
- Eylemi yapan kişi önemli olmadığında: The invitations were sent yesterday. (Davetiyeler dün gönderildi. – Kimin gönderdiği değil, gönderilmiş olması önemli.)
- Eylemi yapan kişi çok bariz olduğunda: The thief was arrested. (Hırsız tutuklandı. – Tutuklama eylemini polisin yaptığı zaten bellidir.)
- Bilimsel veya resmi bir dil kullanıldığında: The new element was discovered by the scientists. (Yeni element bilim insanları tarafından keşfedildi. – Odak noktası eylemin kendisidir.)
Eylemi Yapanı “By” ile Belirtmek
Eğer eylemi kimin veya neyin yaptığını belirtmek istersek, cümlenin sonuna “by” edatını ekleyerek bu bilgiyi verebiliriz. Bu, genellikle eylemi yapan kişi önemli olduğunda kullanılır.
Örnekler:
- Harry Potter was written by J.K. Rowling. (Harry Potter, J.K. Rowling tarafından yazıldı.)
- The first telephone was invented by Alexander Graham Bell. (İlk telefon, Alexander Graham Bell tarafından icat edildi.)
- The match was won by our team. (Maç bizim takım tarafından kazanıldı.)
Past Passive Olumsuz ve Soru Cümleleri
Past Passive yapısıyla olumsuz cümle ve soru cümlesi kurmak da oldukça kolaydır. Sadece yardımcı fiillerin yerini değiştirmemiz veya onlara olumsuzluk eki eklememiz yeterlidir.
Olumsuz Cümleler (Negative Sentences)
Olumsuz cümle yapmak için “was” ve “were” yardımcı fiillerine “not” eklenir. Kısaltılmış olarak “wasn’t” ve “weren’t” kullanılabilir.
Formül: Özne + wasn’t / weren’t + Fiilin 3. Hali (V3)
- The homework wasn’t finished on time. (Ödev zamanında bitirilmedi.)
- The employees weren’t paid last month. (Çalışanlara geçen ay ödeme yapılmadı.)
- The cake wasn’t eaten at the party. (Pastan partide yenilmedi.)
Soru Cümleleri (Question Sentences)
Soru sormak için “was” veya “were” cümlenin başına getirilir.
Evet/Hayır Soru Formülü: Was / Were + Özne + Fiilin 3. Hali (V3)?
- Was the letter delivered? (Mektup teslim edildi mi?)
- Were the windows cleaned? (Pencereler temizlendi mi?)
Bilgi almak için sorulan WH- sorularında (what, where, when, why, who) ise soru kelimesi en başa gelir.
WH- Soru Formülü: Soru Kelimesi + was / were + Özne + Fiilin 3. Hali (V3)?
- Why was the concert cancelled? (Konser neden iptal edildi?)
- When were these pyramids built? (Bu piramitler ne zaman inşa edildi?)
Past Passive yapısı, İngilizceyi daha etkili ve profesyonel kullanmanın anahtarlarından biridir. Bu konuyu daha iyi kavramak ve pekiştirmek için bol bol pratik yapmanız önemlidir. Konuyla ilgili daha fazla alıştırma çözmek isterseniz online kaynaklardan faydalanabilirsiniz.
1. Past Passive ile Simple Past Tense arasındaki fark nedir?
Simple Past Tense (Örn: I broke the window), eylemi yapan özneye odaklanır. Past Passive (Örn: The window was broken) ise eylemden etkilenen nesneye ve eylemin kendisine odaklanır. Biri etken, diğeri edilgen bir anlatım sunar.
2. Her fiil edilgen (passive) yapıda kullanılabilir mi?
Hayır, kullanılamaz. Sadece nesne alabilen “geçişli fiiller” (transitive verbs – Örn: write, make, see) edilgen yapılabilir. Nesne alamayan “geçişsiz fiiller” (intransitive verbs – Örn: arrive, sleep, die) edilgen çatıda kullanılamaz.
3. Cümlede “was” mı yoksa “were” mü kullanacağımı nasıl anlarım?
Seçim, edilgen cümlenin öznesine bağlıdır. Eğer özne tekil ise (the book, she, a cat) “was” kullanılır. Eğer özne çoğul ise (the books, they, a lot of people) “were” kullanılır.
4. Fiilin 3. hali (Past Participle) ne anlama geliyor?
Fiilin 3. hali, Perfect Tense’lerde ve Passive Voice’ta kullanılan özel bir formudur. Düzenli fiiller için bu form, fiilin sonuna ‘-ed’ eklenerek oluşturulur (clean -> cleaned). Düzensiz fiillerin ise kendilerine özgü 3. halleri vardır ve bunların öğrenilmesi gerekir (örn: go-went-gone, take-took-taken).
5. Past Passive cümlelerde “by” kelimesini kullanmak zorunlu mudur?
Hayır, zorunlu değildir. “By” sadece eylemi kimin yaptığını özellikle belirtmek istediğimizde kullanılır. Çoğu edilgen cümlede eylemi yapan kişi belli olmadığından veya önemli olmadığından “by” kullanılmaz.
6. Neden edilgen cümleler kullanmalıyım?
Edilgen cümleler, anlatımınıza çeşitlilik katar. Daha resmi ve objektif bir ton elde etmenizi sağlar. Olayları farklı bir bakış açısından sunarak odağı eylemin kendisi veya sonucu üzerine çekmenize olanak tanır.