By İngilizce’de cümleleri birbirine bağlayarak daha akıcı ve anlamlı hale getiren en önemli yapılardan biri Relative Clauses, yani Türkçe adıyla İlgi Cümleleri’dir. Bu yapılar, bir isim hakkında daha fazla bilgi vermek için kullanılır ve aslında bir tür sıfat görevi görürler. İki ayrı kısa cümle kurmak yerine, bu iki cümleyi şık bir şekilde birleştirerek hem daha profesyonel hem de daha anlaşılır bir ifade elde etmemizi sağlarlar. Örneğin, “Kızı gördüm. Kız yarışmayı kazandı.” demek yerine, “Yarışmayı kazanan kızı gördüm.” demek çok daha doğaldır. İşte bu birleştirme işlemini İngilizce’de Relative Clauses ile yaparız.
Relative Clause (İlgi Cümlesi) Nedir?
Relative Clause, bir cümlede kendisinden önce gelen ismi (noun) niteleyen bir yan cümleciktir. Bu cümlecikler genellikle who, which, that, whose, where, when gibi ilgi zamirleri (relative pronouns) veya ilgi zarfları (relative adverbs) ile başlar. Temel amaç, ana cümledeki bir kişi, nesne, yer veya zaman hakkında açıklayıcı bilgi sunmaktır.
Örnek üzerinden gidelim:
- Ayrı Cümleler: The man called the police. His car was stolen. (Adam polisi aradı. Onun arabası çalınmıştı.)
- Birleşik Cümle: The man whose car was stolen called the police. (Arabası çalınan adam polisi aradı.)
Gördüğünüz gibi, iki kısa ve basit cümle, “whose” ilgi zamiri kullanılarak tek, akıcı ve daha detaylı bir cümleye dönüştürüldü.
Temel İlgi Zamirleri (Relative Pronouns) ve Kullanımları
Doğru ilgi zamirini seçmek, nitelediğiniz ismin türüne bağlıdır. İnsanlar, nesneler, yerler ve zamanlar için farklı zamirler kullanılır. Şimdi bu zamirleri ve kullanım alanlarını detaylıca inceleyelim.
WHO – İnsanlar İçin
Bir kişi veya insanlardan bahsederken o kişiyi nitelemek için kullanılır. Cümlenin öznesi veya nesnesi konumundaki insanlar için tercih edilir.
Örnek:
I thanked the woman. She helped me.
→ I thanked the woman who helped me. (Bana yardım eden kadına teşekkür ettim.)
WHICH – Nesneler ve Hayvanlar İçin
Cansız varlıklar, nesneler veya hayvanlar hakkında bilgi verirken kullanılır.
Örnek:
This is the book. I was looking for it.
→ This is the book which I was looking for. (Bu, aradığım kitaptı.)
THAT – İnsanlar ve Nesneler İçin (Genel Kullanım)
Hem insanlar (who yerine) hem de nesneler (which yerine) için kullanılabilen çok yönlü bir zamirdir. Genellikle günlük konuşma dilinde daha yaygındır. Ancak dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. Bu noktada, `that` kelimesinin bir ilgi zamiri olarak kullanımı ile işaret zamiri olan ‘that’ karıştırılmamalıdır.
Örnek (İnsan):
The girl that works at the bank is my cousin. (Bankada çalışan kız benim kuzenim.)
Örnek (Nesne):
He is reading the e-mail that arrived this morning. (Bu sabah gelen e-postayı okuyor.)
WHOSE – Sahiplik/Aitlik İçin
Kimin? sorusuna cevap verir ve bir ismin kime veya neye ait olduğunu belirtmek için kullanılır. Hem insanlar hem de nesneler için kullanılabilir.
Örnek:
The student writes good essays. His mother is a writer.
→ The student whose mother is a writer writes good essays. (Annesi yazar olan öğrenci, güzel kompozisyonlar yazar.)
WHERE – Yerler İçin
Bir yer hakkında bilgi verirken kullanılır. Genellikle `in which` veya `at which` yerine geçer.
Örnek:
This is the house. I was born in this house.
→ This is the house where I was born. (Bu, doğduğum ev.)
WHEN – Zaman İçin
Bir zaman dilimini (gün, yıl, ay, an vb.) nitelerken kullanılır.
Örnek:
I remember the day. We first met on that day.
→ I remember the day when we first met. (İlk tanıştığımız günü hatırlıyorum.)
Tanımlayan ve Tanımlamayan İlgi Cümleleri (Defining & Non-Defining)
Relative Clauses konusu iki ana başlığa ayrılır. Bu ayrımı anlamak, cümlenin anlamını doğru bir şekilde aktarmak için çok önemlidir.
1. Defining Relative Clauses (Tanımlayan İlgi Cümleleri)
Bu cümlecikler, bahsettiğimiz ismin hangisi olduğunu tanımlamak için gereklidir. Cümleden çıkarıldığında, cümlenin anlamı belirsizleşir veya tamamen değişir. Bu tür cümlelerde virgül kullanılmaz ve `who` veya `which` yerine `that` tercih edilebilir.
Örnek: The woman who lives next door is a doctor. (Yandaki evde yaşayan kadın bir doktor.)
Bu cümlede “who lives next door” kısmı olmasaydı, hangi kadından bahsettiğimiz anlaşılmazdı. Bu bilgi, kadını tanımlamak için zorunludur.
2. Non-Defining Relative Clauses (Tanımlamayan İlgi Cümleleri)
Bu cümlecikler ise hakkında konuştuğumuz isimle ilgili ekstra bilgi verir. Cümleden çıkarıldığında ana cümlenin anlamı bozulmaz, çünkü kimden veya neden bahsettiğimiz zaten bellidir. Bu cümlecikler her zaman iki virgül arasında (veya cümlenin sonundaysa bir virgülden sonra) yazılır ve bu tür cümlelerde asla ‘that’ kullanılmaz.
Örnek: My brother, who lives in London, is coming to visit me. (Londra’da yaşayan erkek kardeşim, beni ziyarete geliyor.)
Burada “my brother” zaten belirli bir kişidir. “who lives in London” kısmı ise sadece onun hakkında ek bir bilgidir. Bu kısmı çıkarsak bile “My brother is coming to visit me.” cümlesi anlamlıdır.
| Özellik | Tanımlayan (Defining) | Tanımlamayan (Non-Defining) |
|---|---|---|
| Amaç | Hangi kişi/nesne olduğunu tanımlar. | Ekstra bilgi verir. |
| Virgül | Kullanılmaz. | Kullanılır. |
| ‘that’ Kullanımı | ‘who’ ve ‘which’ yerine kullanılabilir. | Kullanılamaz. |
Relative Clauses, İngilizce’de kendinizi daha iyi ifade etmenize ve yazılı ile sözlü iletişiminizi bir üst seviyeye taşımanıza yardımcı olur. Başlangıçta biraz karmaşık gibi görünse de, bol bol pratik yaparak ve örnek cümleleri inceleyerek bu konuya kolayca hakim olabilirsiniz. Bu konuyu pekiştirmek için British Council’ın kaynaklarından faydalanarak alıştırmalar yapabilirsiniz.
Soru: ‘Who’ ve ‘which’ yerine her zaman ‘that’ kullanabilir miyim?
Cevap: Hayır. ‘That’ sadece tanımlayan ilgi cümlelerinde (defining relative clauses) ‘who’ ve ‘which’ yerine kullanılabilir. Virgülle ayrılan ve ekstra bilgi veren tanımlamayan cümlelerde (non-defining relative clauses) ‘that’ kullanılamaz. Örneğin, “My father, that is a teacher, is very clever.” cümlesi yanlıştır. Doğrusu: “My father, who is a teacher, is very clever.”
Soru: İlgi zamirini (relative pronoun) cümleden ne zaman atabilirim?
Cevap: İlgi zamirleri (`who`, `which`, `that`), niteledikleri isim cümlenin nesnesi konumundaysa atılabilir. Ancak zamir cümlenin öznesiyse atılamaz. Örneğin, “The book which I am reading is interesting.” cümlesinde “which” nesne olduğu için “The book I am reading is interesting.” şeklinde kullanılabilir. Fakat “The man who called you is here.” cümlesinde “who” özne olduğu için atılamaz.
Soru: ‘Whose’ sadece insanlar için mi kullanılır?
Cevap: Hayır. ‘Whose’ genellikle insanlar için kullanılsa da cansız varlıkların veya hayvanların sahiplik durumunu belirtmek için de kullanılabilir. Örneğin, “I saw a car whose door was broken.” (Kapısı kırık bir araba gördüm.) cümlesi dilbilgisi açısından doğrudur.
Soru: ‘Where’ yerine ‘in which’ veya ‘at which’ kullanabilir miyim?
Cevap: Evet, ‘where’ genellikle yer bildiren edatlarla (in, on, at) birlikte ‘which’ kullanımının yerine geçer. Örneğin, “This is the hotel where we stayed.” cümlesi ile “This is the hotel in which we stayed.” cümlesi aynı anlama gelir.
Soru: Tanımlayan (defining) ve tanımlamayan (non-defining) cümleler arasındaki temel fark nedir?
Cevap: Temel fark, cümlenin anlamına kattıkları önemdir. Tanımlayan cümleler, hangi kişi veya nesneden bahsedildiğini anlamak için zorunludur ve virgül kullanılmaz. Tanımlamayan cümleler ise zaten bilinen bir kişi/nesne hakkında ekstra, zorunlu olmayan bilgi verir ve virgülle ayrılır.
Soru: Cümlede ilgi zamiri kullanmak zorunda mıyım?
Cevap: İki ayrı cümleyi birleştirerek daha akıcı bir ifade kurmak istiyorsanız evet. İlgi cümleleri, dili daha etkili ve profesyonel kullanmanın bir yoludur. Ayrı ayrı kısa cümleler kurmak yerine ilgi cümlelerini kullanmak, anlatımınızı zenginleştirir.